Sećanje na Dimitrija Tucovića

Danas se navršava 145 godina od rođenja Dimitrija Tucovića, jednog od predvodnika Srpske socijaldemokratske partije (SSDP), te dalekovidog i značajnog teoretičara radničkog i socijalističkog pokreta na Balkanu krajem 19. i početkom 20. veka. Tucović i SSDP su, uz frakciju tzv. tesnih socijalista u Bugarskoj socijaldemokratskoj radničkoj partiji, predstavljali najupornije zagovornike Balkanske socijalističke federacije kao političkog okvira za oslobođenje i socijalistički razvoj balkanskih naroda. Iako je ovaj period istorije našeg radničkog pokreta danas zasenjen kako sveopštim istorijskim revizionizmom, tako i mnogo poznatijim i dublje istraženim nasleđem jugoslovenske države, on je izuzetno značajan za revolucionarnu levicu danas. Upravo su u tom periodu nastajale prve radničke organizacije, sindikati i partije na Balkanu, i razvijane analize i teorije čijoj bi naprednosti i principijelnosti mogle da pozavide i mnoge savremene organizacije levice.

Jedan izvod iz knjige istoričara Envera Redžića „Austromarksizam i jugoslavensko pitanje“ (1977) ilustruje relevantnost i aktuelnost Tucovića i njegove politike i dan-danas. U pitanju je Tucovićev referat na Beogradskoj konferenciji balkanskih socijaldemokratskih partija 1910. godine, čiji je organizator bila SSDP. Redžić za Tucovića piše:

„On je pokazao da je razvoj događaja učinio Balkan jednom od najvažnijih tač[a]ka međunarodnih političkih odnosa. Za evropske imperijalističke sile Balkan je igrao veliku ulogu u njihovoj težnji da očuvaju i ojačaju svoje pozicije u svijetu. Dominacija na Balkanu otvarala je vrata dominaciji na svjetskim putevima u pravcu Istoka. U takvim uslovima pitanje nacionalne slobode i nezavisnosti balkanskih naroda bilo je izvanredno teško, pogotovo zbog toga što su dinastije i vlade balkanskih zemalja svoj opstanak vezale za služenje pojedinim imperijalističkim silama. Na osnovu ove analize Tucović je izveo zaključak da je suštinu balkanskog pitanja činio i određivao stvarni kolonijalni položaj Balkana. Zavisne od imperijalističkog protektora, balkanske dinastije i buržoaske vlade svojim ponašanjem samo su dalje onesposobljavale balkanske narode u njihovim nacionalnim naporima. Jačanje militarizma, podizanje željeznice i razvijanje industrije služilo je u prvom redu pojačanoj eksploataciji balkanskih zemalja za račun evropskog kapitalizma. Izlaz iz takvog kolonijalnog položaja Balkana, političko, ekonomsko i nacionalno oslobođenje balkanskih zemalja i naroda po Tucoviću nalazio se jedino u njihovom uzajamnom povezivanju i grupisanju, koje vodi ka formiranju saveza i zajednice balkanskih naroda. Na tome putu socijalnoj demokratiji Balkana pripada prvorazredna uloga. Borba za ekonomsko i političko oslobođenje naroda Balkana predstavlja sastavni i neodvojivi dio borbe za oslobođenje balkanskog proletarijata.“

Slava Dimitriju Tucoviću! Za radničku partiju i Balkansku federaciju!